Hangi çalışan hangi kanun kapsamında çalışmakta? Kimler İş Kanunu kapsamında değerlendirilmez? Çalışma hayatındaki haklarınızın hangi yasaya göre düzenlediğini tek bir tablodan inceleyin:
| İş Kanunu Kapsamında Mı? | Yapılan İş | Notlar |
| ❌ | 👉 Deniz ve hava taşıma işleri | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL. ✍️ Hava taşıma işleri Borçlar Kanunu’na, deniz taşıma işleri ise Deniz İş Kanunu’na tabi. ✍️ Ayrıca, İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi (kanuna tabi veya değil) iş sözleşmesi ile çalışan herkese uygulanır (Basın İş Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla). |
| ✅ | 👉 Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri | |
| ✅ | 👉 Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler | |
| ❌ | 👉 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri-1 (dip not-1) (bitki yetiştiriciliği ve ilgili işler) | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır. ✍️ Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ❌ | 👉 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri-2 (dip not-2) (hayvan yetiştiriciliği ve ilgili işler) | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır. ✍️ Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ❌ | 👉 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri-3 (dip not-3) (orman işleri) | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır. ✍️ Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ❌ | 👉 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri-4 (dip not-4) (su yetiştiriciliği işleri) | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır. ✍️ Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ✅ | 👉 51 ve daha fazla işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri | |
| ✅ | 👉 Çalışan sayısından bağımsız; tarım sanatları (dip not-5) ile el aletleri, makine parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işler | |
| ✅ | 👉 Çalışan sayısından bağımsız, tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri | |
| ✅ | 👉 Çalışan sayısından bağımsız, halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri | |
| ✅ | 👉 Çalışan sayısından bağımsız, Deniz İş Yasası kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su üreticileri ile ilgili işler (dip not-6) | |
| ✅ | 👉 En çok 30 gün süren süreksiz işler (dip not-7) | ✍️ İş Yasası’nın işyeri bildirme (md.3), hizmet akdi (md. 8), belirli-belirsiz iş sözleşmesi ayrımı (md. 12), kısmi-tam süreli sözleşme (md. 13), çağrı üzerine çalışma (md. 14), deneme süresi (md. 15), süreli fesih (md. 17), yeni işverenin sorumluluğu (md. 23), iş sözleşmesi feshi ve diğer hususlar (md. 24,25,26,27,28), toplu işten çıkarma (md. 29), çalıştırma zorunluluğu (md. 30-31), ücretin zamanında ödenmemesi (md. 34), yıllık izin ve ilgili hususlar (md. 53-59 arası), işçi özlük dosyası (md. 75), kıdem tazminatı fonu (geçici md. 6) maddeleri süreksiz işlerde çalışanlar için uygulanmayacaktır. |
| ❌ | 👉 Aile ekonomisi sınırları içerisinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL. ✍️ Ancak, ortada iş sözleşmesi-ücret ilişkisi var ise Borçlar Kanunu’na tabi olunur ve ayrıca İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi uygulanır. |
| ❌ | 👉 Bir ailenin üyeleri ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dahil) yakınları arasında dışarıdan başka birisi katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işler | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL. ✍️ Ancak, ortada iş sözleşmesi-ücret ilişkisi var ise Borçlar Kanunu’na tabi olunur ve ayrıca İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi uygulanır. |
| ❌ | 👉 Ev hizmetleri | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ❌ | 👉 Sporcular | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ❌ | 👉 3 veya daha az çalışan bulunan (esnafın kendisi de dahil) esnaf veya sanatkar esnaf işyerleri | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi. ✍️ Ancak, bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır. ✍️ Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır. |
| ❌ | 👉 Çıraklar | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL. ✍️ 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu hükümleri uygulanır. |
| ❌ | 👉 Rehabilite edilenler (dip not-8) | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL. |
| ❌ | 👉 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Yasasının 16’ncı maddesi uyarınca, ev tipi sosyal hizmet birimlerinde çalışanlar | ✍️ İş Kanunu kapsamında DEĞİL. ✍️ 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabiler. |
Dip Not 1: Tarım İşleri-1: Her çeşit meyveli ve meyvesiz bitkiler; çay, pamuk, tütün, elyaflı bitkiler; turunçgiller; pirinç, baklagiller; ağaç, ağaççık, omca, tohum, fide, fidan; sebze ve tarla ürünleri; yem ve süs bitkilerinin yetiştirilmesi, üretimi, ıslahı, araştırılması, bunlarla ilgili her türlü toprak işleri, ekim, dikim, aşı, budama, sulama, gübreleme, hasat, harman, devşirme, temizleme, hazırlama ve ayırma işleri, hastalık ve zararlılarla mücadele, sulama birliklerince ortaklaşa ödeme usulü ile tarımsal sulama sistemlerinin işletilmesi, toprak ıslahı, çayır, mera, toprak ve su korunması gibi işler.
Dip Not 2: Tarım İşleri-2: Her türlü iş ve gelir hayvanlarının yetiştirilmesi, üretimi, ıslahı ve bunlarla ilgili bakım, güdüm, terbiye, kırkım, sağım ve ürünlerinin elde edilmesi, toplanması, saklanması ile bu hayvanların hastalık ve asalaklarıyla mücadele işleri.
Dip Not 3: Tarım İşleri-3: Ormanların korunması, planlanması (amenajman), yetiştirilmesi, işletilmesi, sınırlandırılması çalışmaları, yangınla mücadele çalışmaları, bunlara ait alt yapı çalışmaları ile etüt proje, ağaçlandırma, erozyon kontrolü, rehabilitasyon, orman içi mera ıslahı, aşılama, tohum ve ağaç ıslahı, tohum toplama, fidan üretimi, tohumlukların tesisi, ormancılık araştırma çalışmaları ile av yaban hayatı çalışmaları, milli park, orman içi dinlenme yerleri ve kent ormanlarının kurulması, bakımı, geliştirilmesi ve korunması işleri.
Dip Not 4: Tarım İşleri-4: Deniz İş Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kara ve su ürünleri avcılığı, yetiştiriciliği ve üreticiliği ile bu yoldan elde edilen ürünlerin saklanması ve taşınması işleri.
Dip Not 5: Tarım sanat işlerine örnekler: Tütün, pamuk, incir, üzüm tarım ürünlerinin işlenmesi veya sütten süt tozu, peynir, tereyağı, yoğurt yapılması gibi faaliyetler.
Dip Not 6: Tarım işlerinden sayılmayan ve denizlerde görülen üretim işlerine örnekler: Ticari gemi statüsünde olmayan küçük teknelerde çalışan ve ağ ile balık avcılığı yapan balıkçılar; midye, istiridye, karides, kerevit, ıstakoz toplayıcılığında çalışanlar; deniz yosunu ve sünger toplayıcılığında çalışanlar; balık çiftliklerinde ve deniz kafeslerinde çalışanlar; alabalık-levrek-çipura yetiştiriciliği yapan su ürünleri tesislerindeki üretim işlerinde çalışanlar; kuluçkahanelerde yavru balık üretimi yapanlar.
Dip Not 7: En çok 30 gün süren işlere örnekler: Tek seferlik olarak bir ev veya ofiste boya, badana, tadilat işi veya bir işyerinin temizlik ve dezenfeksiyonunun yapılması; bir binanın bahçesinde ağaç budama veya çim biçme işi; küçük bir binanın çatı onarımı; bir mağazada tek seferlik vitrin düzenleme; taşıma ve yük boşaltma; bir düğün salonunun tek gün sürecek organizasyon hazırlıkları; fuar veya etkinlik kurulum/söküm işleri)
Dip Not 8: Rehabilite edilenlere örnekler: Koruma ve tedavi amacıyla rehabilitasyon merkezlerinde bulunan ve mesleki rehabilitasyon programına alınan veya iş-uğraşı terapisi gören; yani eğitim, iyileştirme veya meslek edindirme amacıyla kurumda bulunan kişiler.
Önemli Not: kanunlargibi.com’daki tüm yazılı, işitsel ve görsel içeriklerin ilgili yasalar kapsamında her türlü hakkı saklıdır; izinsiz kullanılamaz ve çoğaltılamaz. Akademik çalışma ve bilgilendirme amacıyla referans veya bağlantı verilmek suretiyle kullanılabilir.
