Kimler hangi kanunlara göre çalışma haklarına sahipler? Farklı iş kanunlarında hafta tatili, fazla mesai ve yıllık izin hakları nasıl düzenlenmiştir? Her kanunda evlilik, babalık ve ölüm izinleri var mıdır? Farklı kanunlarda tazminat hakları nasıl düzenlenmiştir? Tüm çalışanlar işe iade hakkına sahip midir? Bu ve benzeri tüm sorulara yanıtlarını tek bir tabloda bir araya getirdik.
| Çalışma Hakkı | 4857 Sayılı İş Kanunu | 854 Sayılı Deniz İş Kanunu | 5953 Sayılı Basın İş Kanunu | 6098 Sayılı Borçlar Kanunu |
| 👉 Kıdem Tazminatı | ✅ Aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışma kıdemi. ✅ İş akdinin belirli nedenlerle sona ermesi. ✅ İşçiye ve mirasçılarına ödeme yapılması. | ✅ Aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışma kıdemi. ✅ İş akdinin belirli nedenlerle sona ermesi. ✅ İşçiye ve mirasçılarına ödeme yapılması. | ✅ İşveren farketmeksizin mesleğe giriş tarihlerinden itibaren en az 1 yıl çalışma kıdemi. ✅ İş akdinin belirli nedenlerle sona ermesi. ✅ Ölüm halinde mirasçılara ödeme yapılmaz, ayrıca ölüm tazminatı hesaplanır. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. |
| 👉 İhbar Tazminatı & İhbar Süresi | ✅ İhbar tazminatı var ✅ İhbar süresi: 👉 6 aydan az çalışmalar için 2 hafta; 👉 6 ay-1,5 yıl arası için 4 hafta; 👉 1,5-3 yıl arası için 6 hafta; 👉 3 yıldan fazla çalışmalar için 8 hafta. | ✅ İhbar tazminatı var. ✅ İhbar süresi: 👉 6 aydan az çalışmalar için 2 hafta; 👉 6 ay-1,5 yıl arası için 4 hafta; 👉 1,5-3 yıl arası için 6 hafta; 👉 3 yıldan fazla çalışmalar için 8 hafta. | ✅ İhbar tazminatı var. ✅ İşveren fesihleri için ihbar süresi: 👉 5 yıl çalışan basın işçisi için 3 ay; 👉 daha az süreli çalışmalarda ise 1 ay. ✅ İşçi fesihleri için ihbar süresi: 👉 1 ay. | ✅ İhbar tazminatı var. ✅ İhbar süresi: 👉 1 yıldan az çalışmalar için 2 hafta; 👉 1-5 yıl arası için 4 hafta; 👉 5 yıldan fazla çalışmalar için 6 hafta. |
| 👉 Hafta Tatili | ✅ Haftanın diğer iş günlerinde çalışılmış olması koşulu ile 1 günlük hafta tatili verilir. ✅ Hafta tatili için bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. | ✅ Haftanın diğer iş günlerinde çalışılmış olması koşulu ile 1 günlük hafta tatili verilir. ** ✅ Hafta tatili için bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. | ✅ Haftanın diğer iş günlerinde çalışılmış olması koşulu ile 1 günlük hafta tatili verilir. ✅ Hafta tatili için bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. | ✅ Haftanın diğer iş günlerinde çalışma şartı yoktur; haftada 1 günlük hafta tatili verilir. ✅ Hafta tatili için bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. |
| 👉 Yıllık İzin | ✅ Aynı işyerinde, deneme süresi dahil, çalışma kıdemi; 👉 1-5 (dahil) yıl arası olanlar için 14 gün, 👉 6-15 yıl (hariç) arası olanlar için 20 gün, 👉 15 yıl (dahil) ve daha fazla olanlar için 26 gündür. ✅ Yer altı işlerinde çalışan işçileri için yıllık ücretli izin süreleri 4’er gün arttırılır. ✅ 18’den küçük ve 50’den büyük yaştaki işçiler için izin hakkı 20 gündür. ✅ Talep edilirse 4 gün ücretsiz yol izni verilmek zorundadır. ✅ Bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir. | ✅ Bir takvim yılı içerisinde olmak kaydıyla; 6 aylık çalışma kıdemi için 15 gün, 1 senelik çalışma kıdemi için 30 gün izin hakkı bulunmaktadır. ✅ İzin kıdemi için aynı işverene bağlı (aynı işverenin farklı gemileri de olabilir) çalışmalar esas alınır. ✅ İzin kıdeminde çalışmanın kesintisiz olma şartı yoktur, aralıklarla olabilir. ✅ İstenirse 7 gün ücretsiz yol izni kullanılabilir. ✅ Taraflar anlaşırsa aynı yıl içinde ikiye bölünebilir. ✅ Yıllık izin yabancı bir memleket limanında veya sözleşmenin yapılmış bulunduğu yerden başka bir yerde kullandırılmaya zorlanamaz. | ✅ Günlük gazeteler için; 1 yıl çalışma kıdemi için 4 hafta; 10 yıl ve üzeri çalışması bulunanlar için ise 6 hafta yıllık izin hakkı bulunmaktadır (farklı gazetelerde çalışılmış olsa dahi). ✅ Günlük olmayan gazeteler için; her 6 ay çalışma kıdemi için 2 hafta yıllık izin hakkı vardır (farklı gazetelerde çalışılmış olsa dahi). ✅ Bölünerek kullanılabilmesi hakkında bir hüküm yoktur. | ✅ 1 yıl çalışma kıdemi için 2 hafta izin hakkı bulunmaktadır. ✅ 18’den küçük ve 50’den büyük yaştaki işçiler için ise izin hakkı 3 haftadır. ✅ İşçi kusuru sebebiyle bir hizmet yılı içinde toplam 1 aydan uzun devamsızlık durumunda çalışılmayan her ay için yıllık izin süresinden 1 gün kesilebilir (işçi kusuru olmayan hastalık, kaza, yasal zorunluluk, kamu görevi, hamilelik-doğum durumunda ise 3 aydan sonra kesilir). ✅ İkiye bölünerek kullanılabilir. |
| 👉 Fazla Mesai | ✅ Normal çalışma süresi günlük 7,5 saat, haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. ✅ Günlük 11 saat veya haftalık 45 saat veya gece çalışmalarında günlük 7,5 saat aşılırsa fazla mesai hesaplanır. ✅ Fazla mesai %50 artırılarak (1,5 ile çarpılır) hesaplanır. ✅ Haftalık 45 saatin altında kalan fazla çalışmalar %25 artılarak (1,25 katsayısı ile çarpılır) hesaplanır. ✅ Çalışanın isteğiyle izne çevrilebilir. | ✅ Normal çalışma süresi günlük 8 saat, haftalık 48 saattir. ✅ Günlük veya haftalık süreler aşılırsa fazla mesai hesaplanır.** ✅ Fazla mesai %25 artırılarak (1,25 ile çarpılır) hesaplanır. ✅ İzne çevrilebilmesi ile ilgili hüküm yoktur. (ancak çalışan talep ederse kullandırılabilir). | ✅ Normal çalışma süresi günlük 8 saat ve haftalık (6 gün üzerinden) 48 saattir. ✅ Sürekli gece devresinde çalışanlar için ise çalışma süresi günlük 8 saat ve haftalık (5 gün üzerinden) 40 saattir. ✅ Günlük süreler aşılırsa fazla mesai hesaplanır. ✅ Fazla mesai %50 artırılarak (1,5 ile çarpılır) hesaplanır. Saat 24’den sonra yapılan fazla mesailer 1 kat artırılarak hesaplanır (2 katsayısı ile çarpılır). ✅ Fazla mesai günde 3 saati geçemez. ✅ İzne çevrilebilmesi ile ilgili hüküm yoktur. (ancak çalışan talep ederse kullandırılabilir). | ✅ Doğrudan haftalık veya günlük saat belirtilmemiştir, “Kanunlar’da belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde çalışılması halinde” şeklinde ifade edilmiştir. ✅ Fazla mesai %50 artırılarak (1,5 ile çarpılır) hesaplanır. ✅ Çalışanın rızasıyla izne çevrilebilir. |
| 👉 Ölüm İzni | ✅ İşçi ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun vefatı halinde 3 gün izin kullanabilir. | ✅ İşçi ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun vefatı halinde 2 gün izin kullanabilir. | ✅ Gazeteci ana veya babanın, eşinin, çocuğunun vefatı halinde 4 gün; kardeş, büyük anne, büyük baba veya torununun vefatı halinde ise 2 gün izin kullanabilir. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. |
| 👉 Evlilik İzni | ✅ Evlilik halinde işçiye 3 gün izin verilir. | ✅ Evlilik halinde işçiye 3 gün izin verilir. | ✅ Gazeteci için evlilik izni doğrudan yoktur. Ancak çocuğunun evlenmesi halinde 2 gün ücretli izin kullanılabilir. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. |
| 👉 Babalık İzni | ✅ Babalık izni 5 gün olarak tespit edilmiştir. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. | ✅ Babalık izni 3 gün olarak tespit edilmiştir. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. |
| 👉 Doğum ve Analık İzni | ✅ Analık izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/1) ✅ Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/2) ✅ Gebe işçilerin gebelik süresince periyodik kontrolleri için ücretli izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/4) ✅ Altı aya kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/5) ✅ Süt izni hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/6) | ✅ Doğrudan düzenleme yoktur; 4857 sayılı İş Yasası 74’üncü maddesi hükümleri uygulanır. ✅ Analık izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/1) ✅ Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/2) ✅ Gebe işçilerin gebelik süresince periyodik kontrolleri için ücretli izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/4) ✅ Altı aya kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/5) ✅ Süt izni hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/6) | ✅ Sadece ücretli doğum izniyle ilgili bazı düzenlemeler vardır; bunun haricindeki haklar için 4857 sayılı İş Yasası 74’üncü maddesi hükümleri uygulanır. ✅ Analık izin hakkı (5953 sayılı Kanun md. 16/7) ✅ Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/2) ✅ Gebe işçilerin gebelik süresince periyodik kontrolleri için ücretli izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/4) ✅ Altı aya kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/5) ✅ Süt izni hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/6) | ✅ Doğrudan düzenleme yoktur; 4857 sayılı İş Yasası 74’üncü maddesi hükümleri uygulanır. ✅ Analık izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/1) ✅ Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/2) ✅ Gebe işçilerin gebelik süresince periyodik kontrolleri için ücretli izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/4) ✅ Altı aya kadar ücretsiz izin hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/5) ✅ Süt izni hakkı (4857 sayılı Kanun md. 74/6) |
| 👉 Doğum Sebebiyle Kısmi Çalışma Hakkı | ✅ İşçi, analık izninin, çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz iznin veya 6 aya kadar ücretsiz iznin bitiminden itibaren çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar herhangi bir zamanda kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir (eşi çalışıyorsa). | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. | ✅ Bir düzenleme yapılmamıştır. |
| 👉 İş Güvencesi ve İşe İade Tazminatı | ✅ İş güvencesi ve işe iade tazminatı hakkı vardır. ✅ Belirsiz süreli sözleşmelerde geçerlidir. ✅ Dava tarihi itibariyle belirlenecek olan 4 ile 8 aylık emsal ücret arasında olabilir. | ✅ İş güvencesi ve işe iade tazminatı hakkı yoktur. | ✅ İş güvencesi ve işe iade tazminatı hakkı vardır. ✅ Belirsiz süreli sözleşmelerde geçerlidir. ✅ Dava tarihi itibariyle belirlenecek olan 4 ile 8 aylık emsal ücret arasında olabilir. | ✅ İş güvencesi ve işe iade tazminatı hakkı yoktur. |
| 👉 Kötüniyet Tazminatı | ✅ İş Güvencesi kapsamına girmeyen çalışanlar için vardır. ✅ Kötüniyetli fesihlerde ihbar süresi ücretinin 3 katı tutarında hesaplanır. ✅ Belirsiz süreli sözleşmelerde geçerlidir. | ✅ Kötüniyet tazminatı hakkı vardır. ✅ Kötüniyetli fesihlerde ihbar süresi ücretinin 3 katı tutarında hesaplanır. ✅ Belirsiz süreli sözleşmelerde geçerlidir. | ✅ İş Güvencesi kapsamına girmeyen çalışanlar için vardır. ✅ Kötüniyetli fesihlerde ihbar süresi ücretinin 3 katı tutarında hesaplanır. ✅ Belirsiz süreli sözleşmelerde geçerlidir. | ✅ Kötüniyet tazminatı hakkı vardır. ✅ Kötüniyetli fesihlerde ihbar süresi ücretinin 3 katı tutarında hesaplanır. ✅ Belirsiz süreli sözleşmelerde geçerlidir. |
| 👉 Bakiye Süre Ücreti | ✅ Kanun’da uygulaması yoktur, Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir; ancak bu kanuna tabi çalışanlar da anılan maddeden faydalanabilir. ✅ İşveren belirli süreli sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçi sözleşme sonuna kadarki geriye kalan ücretleri talep edebilir. | ✅ Kanun’da uygulaması yoktur, Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir; ancak bu kanuna tabi çalışanlar da anılan maddeden faydalanabilir. ✅ İşveren belirli süreli sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçi sözleşme sonuna kadarki geriye kalan ücretleri talep edebilir. | ✅ Kanun’da uygulaması yoktur, Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir; ancak bu kanuna tabi çalışanlar da anılan maddeden faydalanabilir. ✅ İşveren belirli süreli sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçi sözleşme sonuna kadarki geriye kalan ücretleri talep edebilir. | ✅ Doğrudan Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. ✅ İşveren belirli süreli sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçi sözleşme sonuna kadarki geriye kalan ücretleri talep edebilir. |
| 👉 Ölüm Tazminatı | ✅ Kanun’da doğrudan yer almaz, ancak işçi lehine Borçlar Kanunu ölüm tazminatı hükümleri uygulanabilir. ✅ Eş ve ergin olmayan çocuklara, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere 1 aylık; hizmet ilişkisi 5 yıldan uzun bir süre devam etmişse 2 aylık ücret tutarında bir ölüm tazminatı verilir. | ✅ Kanun’da doğrudan yer almaz, ancak işçi lehine Borçlar Kanunu ölüm tazminatı hükümleri uygulanabilir. ✅ Eş ve ergin olmayan çocuklara, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere 1 aylık; hizmet ilişkisi 5 yıldan uzun bir süre devam etmişse 2 aylık ücret tutarında bir ölüm tazminatı verilir. | ✅ Kanun’da ölüm tazminatı hakkı düzenlenmiştir. ✅ Eş ve çocuklara, yoksa geçimi sağlayan aile bireyine aylık ücretin 3 katından az olmamak üzere, kıdem hakkı tutarında ölüm tazminatı verilir. | ✅ Kanun’da ölüm tazminatı hakkı düzenlenmiştir. ✅ Eş ve ergin olmayan çocuklara, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kişilere 1 aylık; hizmet ilişkisi 5 yıldan uzun bir süre devam etmişse 2 aylık ücret tutarında bir ölüm tazminatı verilir. |
** (Liman hizmetinde ve şehir hattı gemilerinde çalışan gemi adamları için haftalık 6 günden fazla çalışma yasaktır ve çalışma yaptırılırsa fazla mesai ödenir; bunlar haricindeki gemilerde yasak yoktur ancak yine de hafta tatili hak edilir ve hafta tatili çalışması ile haftalık 48 saatin aşılması durumunda da fazla mesai ödenir).
Önemli Not: kanunlargibi.com’daki tüm yazılı, işitsel ve görsel içeriklerin ilgili yasalar kapsamında her türlü hakkı saklıdır; izinsiz kullanılamaz ve çoğaltılamaz. Akademik çalışma ve bilgilendirme amacıyla referans veya bağlantı verilmek suretiyle kullanılabilir.
