✅ Brüt Ücret: Çalışanın gelir vergisi (gelir vergisi matrahı üzerinden %15-%40 arası değişen oranlar), damga vergisi (damga vergisi matrahı üzerinden %0,759 oranı), SGK işçi primi (SGK matrahı üzerinden %14 oranı) ve işsizlik sigortası primi (SGK matrahı üzerinden %1 oranı) gibi yasal kesintiler yapılmadan önceki toplam ve ham kazanç tutarıdır.
✅ Net Ücret: Brüt ücretten tüm yasal kesintiler (SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi) düşüldükten sonra çalışanın banka hesabına yatan veya eline geçen gerçek ve kullanılabilir tutardır.
✅ Sözleşmede kararlaştırılan ve işçiye bildirilen temel ücrete “çıplak (asıl) ücret” denir.
✅ Çalışana ikramiye, prim, komisyon, kâr payı gibi ödemeler ile sosyal yardım niteliğindeki yemek, taşıt, giyim, yakacak, konut ve benzeri parasal veya para ile ölçülebilen tüm yararlara “ücret ekleri” denilmektedir.
✅ Asıl ücret ile ücret ekleri ve sosyal yardımlar toplamına “giydirilmiş ücret” denilmektedir. Giydirilmiş ücret, kıdem ve ihbar tazminatı hesabına esas ücrettir.
✅ Bunların dışındaki ikramiye, yıllık izin ücreti, hafta tatili, genel tatil, fazla çalışma paraları gibi işçi alacakları çıplak ücret üzerinden hesaplanır.
✍️ Ücretler hakkındaki güncel Yargıtay kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Ücretler” makalemizden ulaşabilirsiniz.
✅ Bu sistemde çalışana çalıştığı gün sayısı kadar ücret tahakkuk ettirilir. Yani, 30 gün olan aylarda 30 gün; 31 gün olan aylarda ise 31 gün üzerinden olacak şekilde ücret tahakkuk ettirilmesi söz konusudur. Çalışanın hasta, izinli vb. sebeplerle devam etmediği günlerde ise ücreti kesilerek ödenir. Diğer bir deyişle, tam aylık ücret ödemesi yapılmaz.
✅ Günlük ücret sisteminde, çalışanın işyerinde fiili olarak çalıştığı günler ile fiili olarak çalışmamakla birlikte, kanunen çalışılmış gibi sayılan günlerin (hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin, mazeret izinleri vb.) toplamı dikkate alınarak ücret ödemesi yapılacaktır.
✅ Gündelik çalışan işçilerin ücretleri, tarafların anlaşmasıyla, işçinin çalıştığı ve çalışılmış gibi sayılan günler toplanarak ayda bir toplu olarak ödenmesi durumunda işçinin ücreti yine çalıştığı günlere göre belirleneceğinden, bu tür ücretlerde sadece tek defada ödeme yapılması sebebiyle aylık ücretten söz edilemez.
✍️ Ücretler hakkındaki güncel Yargıtay kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Ücretler” makalemizden ulaşabilirsiniz.
✅ Bu ücret sisteminde, çalışanlara yapılan ücret ödemelerine hafta tatili ücreti de dahildir ve devam edilmeyen günlerde kesinti yapılmaz. Ancak, gerek hafta tatili izin günlerinde, gerekse ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapılması halinde (fazla mesai), bunun ayrıca ücretlendirilmesi gerekir.
✅ Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmalarının karşılığı olan ücret, her bir gün için, normal ücretin otuza bölünmesiyle elde edilecek olan tutar olmalı; hafta tatili çalışmasının karşılığı olan ücret ise aynı zamanda fazla çalışma olup olmaması durumuna göre hesaplanmalıdır.
✅ Günlük ücret ödeme sistemini benimseyen bir işyerinde ise, hafta tatili için hak kazanılan ücret, bordrolarda ayrıca gösterilmeli; ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma olması halinde (fazla mesai), her bir gün için ilave bir günlük ücret işçiye ödenmelidir.
✍️ Ücretler hakkındaki güncel Yargıtay kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Ücretler” makalemizden ulaşabilirsiniz.
✅ Çalışanlara belirli disiplin kurallarını ihlal ettiğinde ücret kesme cezası uygulanacak ise aylık 2 gündelikten fazla cezanın verilmemesi, iş sözleşmesinde gösterilen sebepler dışında ücret kesme cezası uygulanmaması, ücret kesme cezası olarak kabul edilecek olan davranışların (disiplin kuralları) neler olduğunun iş sözleşmelerinde mutlaka belirtilmesi, ücretlerden kesilen cezaların da Bakanlığın hesabına yatırılmasına dikkat edilmesi gerekmektedir. (4857 sayılı İş Kanunu 38’inci maddesi).
✍️ Ücretler hakkındaki güncel Yargıtay kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Ücretler” makalemizden ulaşabilirsiniz.
✅ Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir; bu fiil toplu bir nitelik kazansa dahi grev kapsamına girmez; iş görmekten kaçınma nedeniyle iş sözleşmesi feshedilemez, işçi yerine başka işçi işe alınamaz ve işler başkalarına yaptırılamaz.
✍️ Ücretler hakkındaki güncel Yargıtay kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Ücretler” makalemizden ulaşabilirsiniz.
✅ 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46’ncı Maddesine göre; “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63’üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile 7 günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilir. Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir”.
✍️ Farklı kanunlara göre diğer çalışanların hakları için “Rota Oluşturuluyor: Hangi Yasaya Tabisin?” yazımızı ve “Hangi Çalışan Hangi Kanuna Tabi?” tablaomuzu inceleyebilirsiniz. Ayrıca, hafta tatili ile ilgili yargı kararları için de “Yargı Dağıtılıyor: Hafta Tatili” bölümümüze göz atabilirsiniz.
✅ 854 sayılı Deniz İş Kanunu 41’inci maddesine göre; Liman hizmeti ve şehir hattı gemilerinde gemi adamının haftada 6 günden fazla çalıştırılması yasaktır. Bunlardan hafta tatili günü çalıştırılanlara, haftanın diğer bir gününde nöbetleşe izin verilir. 42’nci maddeye göre ise; hafta tatilinden önceki günlerinde sürekli olarak çalışmış bulunan gemi adamlarına bir iş karşılığı olmaksızın ve ücret ödeme şekline bakılmaksızın bir gündelik tutarında ücret ödenir.
✅ 5953 sayılı Basın İş Kanunu 19’uncu maddesine göre; Her 6 günlük fiili çalışmaya karşılık gazeteciye 1 günlük ücretli hafta tatili izni verilmesi zorunludur. Gazetecinin vazifesi devamlı gece çalışmasını gerektirdiği hallerde ise zorunlu hafta tatili 2 gün şeklinde düzenlenir.
✅ 6098 sayılı Borçlar Kanunu 421’inci maddesine göre; İşveren, işçiye her hafta, kural olarak pazar günü veya durum ve koşullar buna imkan vermezse, bir tam çalışma günü tatil vermekle yükümlüdür.
✍️ Hafta tatili ile ilgili diğer detaylar için “Meşaleleri Yakın, Hafta Tatili Yakın: Çalışma Hayatında Hafta Tatili” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, hafta tatili ile ilgili yargı kararları için de “Yargı Dağıtılıyor: Hafta Tatili” bölümümüze göz atabilirsiniz.
✅ Bir haftadan fazla işin durmasına neden olacak türden zorlayıcı sebepler ortaya çıktığında işçiye ödenmesi gereken yarım ücret hafta tatili günü için de ödenecektir (İş Kanunu md. 46).
✅ Yüzde usulü uygulanan işyerinde hafta tatili ücreti ödenir (İş Kanunu md. 46).
✅ Geçici iş göremezlik durumunda hafta tatili ücreti, ödemeyi yapan kurum veya sandıklar tarafından, geçici iş göremezlik miktarı esas alınarak ödenir (İş Kanunu md. 48).
✅ Hafta tatili ücreti hesabında çıplak ücret esas alınır. Bunun yanında; fazla çalışma ücretleri, işyerinin temelli işçisi olarak normal saatler dışında hazırlama-tamamlama-temizleme işleri için alınan ücretler, primler ve sosyal yardımlar dikkate alınmaz (İş Kanunu md. 50).
✅ Kısmi süreli çalışma halinde, hafta tatili için gün içerisinde kısmi çalışılan süre kadar hafta tatili ücreti ödenmelidir. Kısmi süreli çalışanın, hafta tatili hak edebilmesi bakımından tam zamanlı bir çalışandan farkı bulunmamaktadır. Yani bu iki bilgiyi birleştirirsek, örneğin; haftanın 6 günü 4’er saatten iş gören kısmi süreli bir çalışan, hafta tatiline hak kazanacaktır ve hafta tatili ücreti de bu 4 saat üzerinden hesaplanacaktır.
✅ Parça başı, götürü, yüzde veya akort usulüne göre çalışanlar da aynı şekilde, haftanın diğer günleri çalışma koşulunu sağlamaları halinde hafta tatiline hak kazanırlar.
✍️ Ücret ile ilgili diğer detaylar için “Para Dediğin Nedir Ki?: Ücret Hesaplıyoruz” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, hafta tatili ile ilgili yargı kararları için de “Yargı Dağıtılıyor: Hafta Tatili” bölümümüze göz atabilirsiniz.
✅ 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46’ncı maddesi gereğince işçilere haftada 1 gün hafta tatili verilmesi, hafta tatilinde çalışmaları halinde ise o günün ücretinin zamlı olarak ödenmesi gerekmektedir. Hafta tatilinde 1 saat çalışılsa dahi 1,5 günlük ücret ödenmelidir.
✅ Örneğin, normal günlük ücreti 1.000 TL olan çalışan, hafta tatilinde çalışmadan zaten 1.000 TL’ye hak kazanacaktır. Bunun yanı sıra, hafta tatilinde 3 saat çalışsa dahi (hafta tatili bölünmeden 24 saat şeklinde kullandırılmak zorundadır ve bu kural ihlal edildiğinde hafta tatili hiç yapılmamış sayılarak karşılığında 1,5 günlük ücret ödenir) ek olarak 1,5 yevmiye yani 1.500 TL ödeme daha alacaktır.
✍️ Fazla mesai ile ilgili diğer detaylar için “Fazla Mesai Göz Çıkarmaz: İş Yasalarında Fazla Mesai” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, hafta tatili ile ilgili yargı kararları için “Yargı Dağıtılıyor: Hafta Tatili” bölümümüze, fazla mesai ile ilgili yargı kararları için ise “Yargı Dağıtılıyor: Fazla Mesai” bölümümüze göz atabilirsiniz.
✅ 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47’nci maddesi uyarınca, Ulusal Bayram ve Genel Tatil günlerinde işyerinde çalışma yapılmaması halinde, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, ancak bu günlerde tatil yapılmayarak işyerinde çalışma yapılması halinde ise, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücretin daha ödenmesi yani işçinin eline çalışılan her gün için toplamda iki günlük yevmiyenin geçmesi gerekmektedir.
✅ Şunu da belirtmek gerekir ki, Ulusal Bayram ve genel tatil günlerinde çalışmanın yapıldığı işyerlerinde, işçi bu günde tam olarak çalışmasa, birkaç saat çalışmış olsa bile o günün ücretinin tam olarak ödenmesi gerekir. Örneğin, 23 Nisan’da işyerinde iki saat çalışmış olan bir işçiye sadece iki saatlik zamlı ücret değil, yine ilave bir günlük (7,5 saat) ücretin ödenmesi gerekir.
✅ Ulusal Bayram ve genel tatil günlerinde çalışmanın yapılması halinde bunun karşılığının izin olarak değil, ücret olarak işçiye ödenmesi gerekir. Aksi halde, izin kullanmış olan bir işçiye ayrıca ekstradan bir de ücret ödenmek zorunda kalınabilecektir.
✅ Çalışılmış olunan genel tatil günlerine ait zamlı genel tatil ücretleri şayet ücret hesap pusulalarının “fazla mesai” kısmında gösteriliyor ise bu uygulama kesinlikle doğru bir uygulama değildir. Zamlı genel tatil ücretlerinin mutlaka, ücret hesap pusulalarının ayrı bir kısmında “genel tatil ücreti” adı altında gösterilmesi ve bu şekilde tahakkuklarının yapılması gerekmektedir.
✍️ Fazla mesai ile ilgili yargı kararları için “Yargı Dağıtılıyor: Fazla Mesai” bölümümüze göz atabilirsiniz. Ayrıca, Ulusal bayram ve resmi tatil günleri ile ilgili güncel yargı kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Resmi ve Bayram Tatilleri” yazımızdan ulaşabilirsiniz.
✅ 4857 sayılı İş Yasası’na göre 63’üncü maddesine göre; Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir ve haftalık 45 saati aşan çalışmalar için ödemeler-izinler %50 artırılarak (1,5 ile çarpılır) hesaplanır. Haftalık çalışması 45 saatin altında olan ancak yine de fazla mesai yapan çalışanın haftalık 45 saate kadarki çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır ve ödeme-izin hesaplamaları %50 yerine %25 artılarak yapılır (1,5 yerine 1,25 katsayısı ile çarpılır). Günlük 11 saati aşan çalışmalar haftalık süreye bakılmaksızın fazla mesai sayılır. Ayrıca, gece çalışmalarında 7,5 saati aşan süreler haftalık çalışma süresine bakılmaksızın fazla mesai olarak hesaplanır. Çalışan talep ederse fazla mesai izne çevrilebilir.
✍️ Fazla mesai ile ilgili diğer detaylar için “Fazla Mesai Göz Çıkarmaz: İş Yasalarında Fazla Mesai” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, fazla mesai ile ilgili yargı kararları için de “Yargı Dağıtılıyor: Fazla Mesai” bölümümüze göz atabilirsiniz.
✅ 854 sayılı Deniz İş Kanunu 26/1 ve 28/2 maddelerine göre; Genel bakımdan iş süresi, günde 8 ve haftada 48 saattir. Bu süre haftanın iş günlerine eşit olarak bölünmek suretiyle uygulanır. Günlük veya haftalık berlilenen bu sürelerden fazla çalışılması halinde fazla mesai hesaplanır. Ayrıca, yapılacak fazla çalışmanın her saatine ödenecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı % 25 oranında arttırılmak suretiyle (1,25 katsayısı ile çarpılır) bulunacak miktardan daha az olamaz. Fazla mesainin izne dönüştürülebilmesi hususu düzenlenmemiştir.
✅ 5953 sayılı Basın İş Kanunu Ek-1 maddesine göre; Günlük çalışma süresi – gece ve gündüz devrelerinde – 8 saattir. Buna göre gündüz çalışan gazetecinin haftalık çalışma süresi haftada 6 günden toplam 48 saattir. Sürekli gece devresinde çalışan gazetecinin, haftada 2 gün hafta tatili hakkı olduğundan, haftalık çalışma süresi 5 günden toplam 40 saattir. Günlük berlilenen sürelerden fazla çalışılması halinde fazla mesai hesaplanır. Çalışma süreleri sözleşmelerle azaltılabilmektedir; ancak artırılamaz. Gece devresinin hangi saat aralığını kapsadığı Basın İş Kanunu’nda belirtilmemektedir. Kıyasen İş Kanunu hükümlerini göz önüne alırsak, saat 20:00 ile 06:00 saatleri arasındaki dönemin gece devriyesi olarak kabul edilebileceğini söyleyebiliriz. Çalışmasının en az yarısı gece dönemine rastlayanlar, tamamen gece devriyesinde çalışmış kabul edilmelidir. Basın İş Kanunu’nda fazla mesai oranı %50 olarak (1,5 katsayısı ile çarpılır) belirlenmiştir. Ancak, günlük normal çalışma süresine ilaveten yapılacak fazla çalışmaların saat 24’den sonraya denk gelen saatlerinde ücret 1 kat (2 katsayısı ile çarpılır) fazlasıyla ödenir. Fazla mesai günde 3 saati geçemez. Fazla mesainin izne dönüştürülebilmesi hususu düzenlenmemiştir.
✅ 6098 sayılı Borçlar Kanunu 402’nci maddesine göre; Fazla çalışma karşılığı işçiye %50 fazla (1,5 katsayısı ile çarpılır) ücret veya işçinin rızasıyla izin (izin konusu 854 sayılı Deniz İş Kanunu ve 5953 sayılı Basın İş Kanunu‘nda mevcut değildir; 4857 sayılı İş Kanunu‘nda ise işçinin isteği ile şeklinde geçmektedir) verilmesi düzenlenmiştir. Diğer yandan, 398’inci maddeye göre; fazla çalışma, ilgili kanunlarda belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde ve işçinin rızasıyla yapılan çalışmadır. Ancak, normal süreden daha fazla çalışmayı gerektiren bir işin yerine getirilmesi zorunluluğu doğar, işçi bunu yapabilecek durumda bulunur ve aynı zamanda kaçınması da dürüstlük kurallarına aykırı olursa işçi, karşılığı verilmek koşuluyla, fazla çalışmayı yerine getirmekle yükümlüdür. Özel kanunlardaki hükümler saklıdır.
✍️ Fazla mesai ile ilgili diğer detaylar için “Fazla Mesai Göz Çıkarmaz: İş Yasalarında Fazla Mesai” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, fazla mesai ile ilgili yargı kararları için de “Yargı Dağıtılıyor: Fazla Mesai” bölümümüze göz atabilirsiniz.
✅ Evet, yasalarda normalde kişinin ikinci bir işte çalışmasını doğrudan yasaklayan bir düzenleme bulunmuyor. Ancak, “sadakat borcuna aykırılık”, “rekabet yasağı”, “verimin düşmesi”, “işyerinde olumsuzluklara yol açılması” gibi sebeplerle işveren başka bir yerde çalışmayı kısıtlayabilir ve söz konusu yasağa uyulmaması durumunda haklı fesih yapabilir.
✅ Konuyla ilgili önemli bir bilgi ekleyelim: Birden fazla işte çalışma durumunda toplam ücretler SGK tavanını aşarsa, kişi bu fazlalığa ilişkin prim ödemesini SGK’dan isteyebilir. Örneğin, iki ayrı işyerinde 250’şer bin TL brüt maaşla çalışan işçi 2026 yılı için yaklaşık 30 bin TL tuatrında fazla prim ödemesini SGK’dan geri isteyebilir.
✅ Gelir vergisi açısından ise; her işyerindeki gelir vergisi ayrı ayrı hesaplanır. Ayrıca, gelir vergisi istisnası ve engellilik indirimi sadece bir işyerindeki ücrete uygulanabilir. Son olarak, ikinci çalışılan işteki kazanç belirli bir sınırı, örneğin 2026 yılı için 400.000 TL’yi aşarsa, çalışanın bunu ayrıca Maliye Bakanlığı’na bildirmesi gerek.
✅ 6098 sayılı Borçlar Kanunu 438’inci maddesinde yer almaktadır. Diğer İş Kanununlarında uygulaması yoktur ancak bu kanunlara tabi çalışanlar da anılan maddeden faydalanabilir. Çalışan, işverenin belirli süreli sözleşmelerde sözleşme süresine uymaması halinde, bu sürelere uyulmuş olsaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak talep edebilir.
✍️ Farklı kanunlara tabi çalışanların tazminat haklarına dair detaylı bilgi için “Tüm Tazminat Kuralları” özet tablomuzu ve “Tazminat Dönemi: Kıdem, İhbar ve Daha Bi Sürü Şey“ yazımızı inceleyebilir; işten ayrılış ile ilgili diğer detaylar için ise “Böyle Mi Bitecekti: İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ile İlgili Hükümler” yazımıza göz atabilirsiniz.
✅ Çalışan işe iade davasını kazandığı takdirde, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süreye ilişkin en çok 4 aylık doğmuş olacak ücretlere hak kazanır.
✅ Boşta geçen süre ücreti çalışanın son giydirilmiş ücreti üzerinden; yani temel ücrete ek olarak alınan yemek, yol, prim vb. sosyal yardım ve diğer ek ödemelerin toplamı üzerinden hesaplanır.
✅ Hesaplanan brüt tutarlardan gelir vergisi, damga vergisi ve SGK payları düşüldükten sonra geriye kalan net ücret işçiye ödenir.
✅ Çalışanın fesihten sonra başka bir işte çalışmış olması boşta geçen süre ücretini almasına engel teşkil etmez.
✅ Çalışan işe iade edilirse, kendisine ödenen kıdem ve ihbar tazminatları boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. Bu bağlamda, işe iade edilme ve edilmeme senaryolarını kısaca şöyle özetleyebiliriz:
👉 Çalışan işe iade edilmez ise alacakları: Kıdem Tazminatı + İhbar Tazminatı + Boşta Geçen Süre Ücreti (4 aylık giydirilmiş net ücret) + İşe İade Tazminatı (4-8 aylık brüt ücret tutarı, sadece damga vergisi kesilir).
👉 Çalışan işe iade edilir ise alacakları: Boşta Geçen Süre Ücreti (4 aylık giydirilmiş net ücret) – Önceden Ödenenen Kıdem ve İhbar Tazminatları.
Diğer tazminat türleri ile karşılaştırmalı özet bilgiler için “Tüm Tazminat Kuralları” tablomuza bir göz atabilir, işten ayrılış ile ilgili diğer detaylar için ise “Böyle Mi Bitecekti: İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ile İlgili Hükümler” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca; işe iade davları, işe iade tazminatı ve boşta geçen süre ücreti hakkında önemli yargı kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: İşe İade Davaları” bölümümüzden ulaşabilirsiniz.