✅ Ülkemizde çalışanlar genel olarak 2003 yılında yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Yasası’na tabidir. Anılan kanun öncelikle işçi, işveren ve iş ilişkisi tanımlarına yer vermiştir: “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir”. Kanunda kimlerin kanun kapsamına girmediği tek tek sayılmış ve bunların haricinde kalan çalışanlar yasa çerçevesine alınmıştır.
✅ Bunun haricinde 5953 sayılı Basın İş Kanunu ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu ilgili sektörlerdeki çalışanların çalışma haklarını düzenleyen kanunlardır. Son olarak, bu yasalar kapsamına girmeyen çalışanlar için 6098 sayılı Borçlar Kanunu hükümleri işletilir.
✍️ Farklı kanunlara göre çalışan haklarının karşılaştırmalı hali için “Hangi Çalışan Hangi Kanuna Tabi?” tablomuzu inceleyebilirsiniz.
✅ Deniz ve hava taşıma işleri:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL; hava taşıma işleri Borçlar Kanunu’na, deniz taşıma işleri ise Deniz İş Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi (kanuna tabi veya değil) iş sözleşmesi ile çalışan herkese uygulanır (Basın İş Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla).
✅ Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri:
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler:
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işleri-1 (Her çeşit meyveli ve meyvesiz bitkiler; çay, pamuk, tütün, elyaflı bitkiler; turunçgiller; pirinç, baklagiller; ağaç, ağaççık, omca, tohum, fide, fidan; sebze ve tarla ürünleri; yem ve süs bitkilerinin yetiştirilmesi, üretimi, ıslahı, araştırılması, bunlarla ilgili her türlü toprak işleri, ekim, dikim, aşı, budama, sulama, gübreleme, hasat, harman, devşirme, temizleme, hazırlama ve ayırma işleri, hastalık ve zararlılarla mücadele, sulama birliklerince ortaklaşa ödeme usulü ile tarımsal sulama sistemlerinin işletilmesi, toprak ıslahı, çayır, mera, toprak ve su korunması gibi işler):
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır.
👉 Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işleri-2 (Her türlü iş ve gelir hayvanlarının yetiştirilmesi, üretimi, ıslahı ve bunlarla ilgili bakım, güdüm, terbiye, kırkım, sağım ve ürünlerinin elde edilmesi, toplanması, saklanması ile bu hayvanların hastalık ve asalaklarıyla mücadele işleri):
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır.
👉 Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işleri-3 (Ormanların korunması, planlanması (amenajman), yetiştirilmesi, işletilmesi, sınırlandırılması çalışmaları, yangınla mücadele çalışmaları, bunlara ait alt yapı çalışmaları ile etüt proje, ağaçlandırma, erozyon kontrolü, rehabilitasyon, orman içi mera ıslahı, aşılama, tohum ve ağaç ıslahı, tohum toplama, fidan üretimi, tohumlukların tesisi, ormancılık araştırma çalışmaları ile av yaban hayatı çalışmaları, milli park, orman içi dinlenme yerleri ve kent ormanlarının kurulması, bakımı, geliştirilmesi ve korunması işleri):
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır.
👉 Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işleri-4 (Deniz İş Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kara ve su ürünleri avcılığı, yetiştiriciliği ve üreticiliği ile bu yoldan elde edilen ürünlerin saklanması ve taşınması işleri. Örneğin; gölet kenarında küçük aile üretimi, tarımsal kooperatif içinde basit üretim gibi):
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, bir tarım işyerinde 50’den az işçi çalıştırılsa da bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır.
👉 Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ 51 ve daha fazla işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri:
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ Çalışan sayısından bağımsız, tarım sanatları (Örneğin: tütün, pamuk, incir, üzüm tarım ürünlerinin işlenmesi veya sütten süt tozu, peynir, tereyağı, yoğurt yapılması gibi faaliyetler) ile el aletleri, makine parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işler:
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ Çalışan sayısından bağımsız, tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri:
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ Çalışan sayısından bağımsız, halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri:
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ Çalışan sayısından bağımsız, Deniz İş Yasası kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su üreticileri ile ilgili işler (Örneğin: ticari gemi statüsünde olmayan küçük teknelerde çalışan ve ağ ile balık avcılığı yapan balıkçılar; midye, istiridye, karides, kerevit, ıstakoz toplayıcılığında çalışanlar; deniz yosunu ve sünger toplayıcılığında çalışanlar; balık çiftliklerinde ve deniz kafeslerinde çalışanlar; alabalık-levrek-çipura yetiştiriciliği yapan su ürünleri tesislerindeki üretim işlerinde çalışanlar; kuluçkahanelerde yavru balık üretimi yapanlar):
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
✅ En çok 30 gün süren süreksiz işlerde çalışanlar (Örneğin; tek seferlik olarak bir ev veya ofiste boya, badana, tadilat işi veya bir işyerinin temizlik ve dezenfeksiyonunun yapılması; bir binanın bahçesinde ağaç budama veya çim biçme işi; küçük bir binanın çatı onarımı; bir mağazada tek seferlik vitrin düzenleme; taşıma ve yük boşaltma; bir düğün salonunun tek gün sürecek organizasyon hazırlıkları; fuar veya etkinlik kurulum/söküm işleri):
👉 İş Kanunu KAPSAMINDA.
👉 Ancak, İş Yasası’nın işyeri bildirme (md.3), hizmet akdi (md. 8), belirli-belirsiz iş sözleşmesi ayrımı (md. 12), kısmi-tam süreli sözleşme (md. 13), çağrı üzerine çalışma (md. 14), deneme süresi (md. 15), süreli fesih (md. 17), yeni işverenin sorumluluğu (md. 23), iş sözleşmesi feshi ve diğer hususlar (md. 24,25,26,27,28), toplu işten çıkarma (md. 29), çalıştırma zorunluluğu (md. 30-31), ücretin zamanında ödenmemesi (md. 34), yıllık izin ve ilgili hususlar (md. 53-59 arası), işçi özlük dosyası (md. 75), kıdem tazminatı fonu (geçici md. 6) maddeleri süreksiz işlerde çalışanlar için uygulanmayacaktır.
✅ Aile ekonomisi sınırları içerisinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL.
👉 (Ortada iş sözleşmesi-ücret ilişkisi var ise Borçlar Kanunu’na tabi olunur ve ayrıca İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi uygulanır).
✅ Bir ailenin üyeleri ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dahil) yakınları arasında dışarıdan başka birisi katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işler:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL.
👉 (Ortada iş sözleşmesi-ücret ilişkisi var ise Borçlar Kanunu’na tabi olunur ve ayrıca İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi uygulanır).
✅ Ev hizmetlerinde çalışanlar:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ Sporcular:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ 3 veya daha az çalışan bulunan (esnafın kendisi de dahil) esnaf veya sanatkâr esnaf işyerlerinde çalışanlar:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, Borçlar Kanunu’na tabi.
👉 Ancak, bu kişiler İş Kanunun 113’üncü maddesi gereği; “ücret” başlıklı 32’nci, “ücretin saklı kısmı” başlıklı 35 inci, “ücret hesap pusulası” başlıklı 37’nci ve “ücret kesme cezası” başlıklı 38’inci madde hükümleri ve bunlarla ilgili ceza maddelerine tabi olacaktır.
👉 Ayrıca, yine İş Yasası’nın analık ve doğum izinlerini düzenleyen 74’üncü maddesi bu çalışanlara uygulanacaktır.
✅ Çıraklar:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu hükümleri uygulanır.
✅ Rehabilite edilenler (Koruma ve tedavi amacıyla rehabilitasyon merkezlerinde bulunan ve mesleki rehabilitasyon programına alınan veya iş-uğraşı terapisi gören; yani eğitim, iyileştirme veya meslek edindirme amacıyla kurumda bulunan kişiler):
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL.
✅ 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Yasasının 16’ncı maddesi uyarınca, ev tipi sosyal hizmet birimlerinde çalışanlar:
👉 İş Kanunu kapsamında DEĞİL, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi.
✍️ Farklı kanunlara göre çalışan haklarının karşılaştırmalı hali için “Hangi Çalışan Hangi Kanuna Tabi?” tablomuzu inceleyebilirsiniz.
✅ Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar (Madde 4/1-a).
✅ İşçi sendikaları ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin başkanlıkları ve yönetim kurullarına seçilenler (Madde 4/2-a).
✅ Bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan; film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar ile düşünürler ve yazarlar (Madde 4/2-b).
✅ (Karşılıklılık esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç olmak üzere), hizmet akdi ile çalışan yabancı uyruklu kişiler (Madde 4/2-c).
✅ 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanuna göre çalıştırılanlar (Madde 4/2-d).
✅ 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanununda belirtilen umumî kadınlar (Madde 4/2-e).
✅ MEB tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/c kapsamında çalıştırılanlar (Madde 4/2-f).
✅ İş-Kur tarafından düzenlenen Toplum Yararına Çalışma Programlarından yararlananlar (Madde 4/2-g).
✅ Kapıcılar ve apartman görevlileri (Ek Madde 9/1).
✅ Ev hizmetlerinde bir veya birkaç gerçek kişi tarafından 10 gün veya üzeri çalıştırılanlar (Ek Madde 9/1).
✅ SGK ve kamu kurumları ile sözleşmesi olup olmamasına bakılmaksızın, özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar (Ek Madde 10/2).
✍️ Kimlerin hangi kapsamda sigortalı sayılıp sayılmadığına dair detaylar için “SGK’lı Olanlar” tablomuza göz atabilirsiniz.
✅ Köy ve mahalle muhtarları (Madde 4/1-b).
✅ Ticari kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar (Madde 4/1-b-1).
✅ Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkar siciline kayıtlı olanlar (Madde 4/1-b-2).
✅ Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları (Madde 4/1-b-3).
✅ Tarımsal faaliyette bulunanlar (Madde 4/1-b-4).
✅ Şirket ortağı olan veya mesleğini serbest olarak icra eden hekimler (Ek Madde 10/2).
✅ 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanuna tabi jokey ve antrenörler (Madde 4/3).
✍️ Kimlerin hangi kapsamda sigortalı sayılıp sayılmadığına dair detaylar için “SGK’lı Olanlar” tablomuza göz atabilirsiniz.
✅ Kamu idarelerinde; 4/a bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar (Madde 4/1-c-1).
✅ Kamu idarelerinde; 4/a ve 4/b bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar (Madde 4/1-c-2).
✅ Kuruluş ve personel kanunları veya diğer kanunlar gereğince seçimle veya atama yoluyla kamu idarelerinde göreve gelenlerden; bu görevleri sebebiyle kendilerine ilgili kanunlarında Devlet memurları gibi emeklilik hakkı tanınmış olanlardan hizmet akdi ile çalışmayanlar (Madde 4/4-a).
✅ Başbakan, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il encümeninin seçimle gelen üyeleri (Madde 4/4-b).
✅ 4/c bendi kapsamında iken, bu kapsamdaki kişilerin kurduğu sendikalar ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin başkanlıkları ve yönetim kurullarına seçilenlerden aylıksız izne ayrılanlar (Madde 4/4-c).
✅ Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda, Milli Savunma Bakanlığı hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulan adaylar (Madde 4/4-d).
✅ Polis Akademisi ile fakülte ve yüksek okullarda, Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile polis nasbedilmek üzere Polis Meslek Eğitim Merkezlerinde polislik eğitimine tabi tutulan adaylar (Madde 4/4-e).
✅ Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okumaya devam edenler ile subay ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar (Madde 4/4-f).
✍️ Kimlerin hangi kapsamda sigortalı sayılıp sayılmadığına dair detaylar için “SGK’lı Olanlar” tablomuza göz atabilirsiniz.
✅ Hizmet akdi ile çalışmamakla birlikte, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerde çalıştırılan hükümlü ve tutuklular:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı ile analık sigortası yapılır (Madde 5/1-a). (Ek Not: Sağlık giderleri Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır.)
✅ Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası yapılır. Ayrıca eğer ana-baba vs. üzerinden faydalanılmıyorsa genel sağlık sigortası da yapılır (Madde 5/1-b).
✅ Mesleki ve teknik ortaöğretim ile yükseköğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler, mesleki ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrenciler:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yapılır. Ayrıca eğer ana-baba vs. üzerinden faydalanılmıyorsa genel sağlık sigortası da yapılır (Madde 5/1-b).
✅ Kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yapılır. Ayrıca eğer ana-baba vs. üzerinden faydalanılmıyorsa genel sağlık sigortası da yapılır (Madde 5/1-b).
✅ 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na göre kısmi zamanlı çalıştırılan öğrenciler (aylık kazancı asgari ücretten fazla olmayanlar):
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yapılır. Ayrıca eğer ana-baba vs. üzerinden faydalanılmıyorsa genel sağlık sigortası da yapılır (Madde 5/1-b).
✅ Harp malulleri ve vazife malullüğü aylığı bağlanmış malullerden 4/a kapsamında çalışmaya başlayanlar (aylıkları kesilmez):
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yapılır; istemeleri halinde uzun vadeli sigorta kolları da uygulanır. Zaten genel sağlık sigortasına tabi oldukları için ayrıca prim alınmaz (Madde 5/1-c).
✅ Harp malulleri ve vazife malullüğü aylığı bağlanmış malullerden 4/b kapsamında çalışmaya başlayanlar (aylıkları kesilmez):
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yapılır; istemeleri halinde uzun vadeli sigorta kolları da uygulanır. Zaten genel sağlık sigortasına tabi oldukları için ayrıca prim alınmaz (Madde 5/1-c).
✅ Harp malulleri ve vazife malullüğü aylığı bağlanmış malullerden 4/c kapsamında çalışmaya başlayanlar (aylıkları kesilmez):
👉 Sadece uzun vadeli sigorta kolları uygulanır. Zaten genel sağlık sigortasına tabi oldukları için ayrıca prim alınmaz (Madde 5/1-c).
✅ İş-Kur tarafından düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimine katılan kursiyerler:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık sigortası yapılır (Madde 5/1-e).
✅ Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri:
👉 Sadece kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası yapılır. Uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak isterlerse “isteğe bağlı” kapsamında prim öderler; isteğe bağlı ödenmesi halinde ayrıca genel sağlık sigortası ödenmez (Madde 5/1-g).
✅ Ev hizmetlerinde bir veya birkaç gerçek kişi tarafından 10 günden az çalıştırılanlar:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yapılır. İstemeleri halinde uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası da yapılır (Ek Madde 9/2).
✅ Ticari taksi, dolmuş ve benzeri nitelikteki şehir içi toplu taşıma araçlarında, bir veya birden fazla kişi tarafından 10 günden az çalıştırılan kişiler, kendileri prim ödemek suretiyle (10 günden fazla çalışması olanlar tamamen sigortalı olur):
👉 Uzun vadeli sigorta kolları, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası ile genel sağlık sigortası; istekleri halinde ayrıca işsizlik sigortası yapılır (Ek Madde 6/1). Bu ödemeler 4/a (eski SSK’lı) kapsamında sigortalılık sayılır; ancak vergi mükellefiyeti durumunda 4/b’li (eski Bağ-Kur’lu) kapsamında girer.
✅ Film, tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, heykel, dekoratif ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar ile düşünürler ve yazarlar, bir veya birden fazla kişi yanında 10 günden az çalıştırılmaları halinde (10 günden fazla çalışması olanlar tamamen sigortalı olur) ve kendileri primlerini ödemek suretiyle :
👉 Uzun vadeli sigorta kolları, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası ile genel sağlık sigortası; istekleri halinde ayrıca işsizlik sigortası yapılır (Ek Madde 6/1). Bu ödemeler 4/a (eski SSK’lı) kapsamında sigortalılık sayılır.
✅ 442 sayılı Kanunda belirtilen güvenlik korucuları:
👉 Uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası yapılır (Ek Madde 15/1).
✅ Kanun’un Ek 5’inci maddesine göre; 18 yaşını doldurmuş ve sigorta kapsamında olmayıp süreksiz tarım işlerinde çalışan ancak sigortalı olmayı talep eden kişiler:
👉 Sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, genel sağlık sigortası ve uzun vadeli sigorta kolları yapılır (Ek Madde 5/1). Bu ödemeler 4/a (eski SSK’lı) kapsamında sigortalılık sayılır.
✍️ Kimlerin hangi kapsamda sigortalı sayılıp sayılmadığına dair detaylar için “SGK’lı Olanlar” tablomuza göz atabilirsiniz.
✅ İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi (Madde 6/1-a).
✅ Aynı konutta birlikte yaşayan ve üçüncü derece dahil bu dereceye kadar hısımlar arasında ve aralarına dışardan başka kimse katılmaksızın, yaşadıkları konut içinde yapılan işlerde çalışanlar (Madde 6/1-b).
✅ Ev hizmetlerinde çalışanlar (Kanun’un diğer ilgili maddelerinde belirtilen “10 günden az” ve “10 günden çok” şeklinde sigortalı kapsamına girenler haricinde kalanlar) (Madde 6/1-c).
✅ Askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencileri (Madde 6/1-d).
✅ Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye 3 ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye’de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar (Madde 6/1-e).
✅ Yüksek okullarda fiilen normal eğitim süreleri içinde yapılan, tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler (Madde 6/1-f).
✅ Sağlık hizmet sunucuları tarafından işe alıştırılmakta olan veya rehabilite edilen, hasta veya maluller (Madde 6/1-g).
✅ 4/b ve 4/c bentleri gereği sigortalı sayılması gerekenlerden 18 yaşını doldurmamış olanlar (Madde 6/1-h).
✅ Tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar (Kamu idarelerinde ve Kanunun ek 5’inci maddesi kapsamında sayılanlar hariç); (Not: Ek 5’inci madde; 18 yaşını doldurmuş ve sigorta kapsamında olmayıp süreksiz tarım işlerinde uğraşan ancak sigortalı olmayı talep eden kişileri kapsar) (Madde 6/1-ı).
✅ Aylık tarımsal ortalama faaliyet karının, aylık asgari ücretten az olduğunu belgeleyen ve kendi hesabına bağımsız tarımsal faaliyette bulunan kişiler (Madde 6/1-ı).
✅ 65 yaşını dolduran ve kendi hesabına bağımsız tarımsal faaliyette bulunan kişiler (talepte bulunmaları halinde) (Madde 6/1-ı).
✅ Aylık ortalama faaliyet karının, aylık asgari ücretten az olduğunu belgeleyen gelir vergisinden muaf ve esnaf-sanatkâr siciline kayıtlı olan 4/b’liler (Madde 6/1-k).
✅ Yurt dışı devlet temsilciliklerinde çalışan ve ilgili ülkede sürekli oturum izni bulunan veya ilgili ülke vatandaşı olan Türk personelden, bulunduğu ülkenin sosyal güvenlik kurumunda sigortalı olduğunu belgeleyenler (Madde 6/1-l).
✅ Yurt dışı devlet temsilciliklerinde çalışan ve (uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde ve temsilciliğin bulunduğu ülkenin ilgili mevzuatının zorunlu kıldığı hallerde) işverenleri tarafından bulunulan ülkede sosyal sigorta kapsamında sigortalı yapılanlar (Madde 6/1-l)
✅ Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğü, Türkiye Futbol Federasyonu, bağımsız spor federasyonları tarafından yapılan her türlü gençlik ve spor faaliyetleri ile bu faaliyetlerle ilgili kamp, eğitim ve hazırlık çalışmalarında süreklilik arz etmeyecek şekilde görevlendirilenler (Madde 6/1-m)
✅ Yaşlılık aylığı almaktayken bu aylıkları kesilmeksizin 4/b bendi kapsamında çalışanlar (aylığın kesilmesi için yazılı talepte bulunanlar hariç, onlar sigortalı sayılır) (Madde 6/1-n).
✍️ Kimlerin hangi kapsamda sigortalı sayılıp sayılmadığına dair detaylar için “SGK’lı Olanlar” tablomuza göz atabilirsiniz.
✅ Brüt Ücret: Çalışanın gelir vergisi (gelir vergisi matrahı üzerinden %15-%40 arası değişen oranlar), damga vergisi (damga vergisi matrahı üzerinden %0,759 oranı), SGK işçi primi (SGK matrahı üzerinden %14 oranı) ve işsizlik sigortası primi (SGK matrahı üzerinden %1 oranı) gibi yasal kesintiler yapılmadan önceki toplam ve ham kazanç tutarıdır.
✅ Net Ücret: Brüt ücretten tüm yasal kesintiler (SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi) düşüldükten sonra çalışanın banka hesabına yatan veya eline geçen gerçek ve kullanılabilir tutardır.
✅ Sözleşmede kararlaştırılan ve işçiye bildirilen temel ücrete “çıplak (asıl) ücret” denir.
✅ Çalışana ikramiye, prim, komisyon, kâr payı gibi ödemeler ile sosyal yardım niteliğindeki yemek, taşıt, giyim, yakacak, konut ve benzeri parasal veya para ile ölçülebilen tüm yararlara “ücret ekleri” denilmektedir.
✅ Asıl ücret ile ücret ekleri ve sosyal yardımlar toplamına “giydirilmiş ücret” denilmektedir. Giydirilmiş ücret, kıdem ve ihbar tazminatı hesabına esas ücrettir.
✅ Bunların dışındaki ikramiye, yıllık izin ücreti, hafta tatili, genel tatil, fazla çalışma paraları gibi işçi alacakları çıplak ücret üzerinden hesaplanır.
✍️ Ücretler hakkındaki güncel Yargıtay kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: Ücretler” makalemizden ulaşabilirsiniz.
✅ İş Kanunları’na tabi çalışanlar kıdem tazminatı alabilirken, Borçlar Kanunu’na tabi çalışanlar için kıdem tazminatı düzenlemesi bulunmamaktadır. Fakat, İş Kanunları dışındaki kanunlara tabi çalışanlar toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmelerine eklenecek maddeler ile kıdem tazminatı hakkı kazanabilir.
👉 4857 Sayılı İş Kanunu‘na göre kıdem tazminatı hak edilme koşulları için tıklayın.
👉 854 Sayılı Deniz İş Kanunu‘na göre kıdem tazminatı hak edilme koşulları için tıklayın.
👉 5953 Sayılı Basın İş Kanunu‘na göre kıdem tazminatı hak edilme koşulları için tıklayın.
✍️ Farklı kanunlara tabi çalışanların tazminat haklarına dair detaylı bilgi için “Tüm Tazminat Kuralları“ özet tablomuzu ve “Tazminat Dönemi: Kıdem, İhbar ve Daha Bi Sürü Şey” yazımızı inceleyebilirsiniz. Ayrıca, gemi adamlarının kıdem tazminatı hakları detayları için “Denizcilerin Çalışma Hakları ve Sigortalılığı” makalemize, gazetecilerin kıdem tazminatı hakları detayları için ise “Gazeteci ve Basın Çalışanlarının Çalışma Hakları ve Sigortalılığı” yazımıza göz atabilirsiniz.
✅ İşe iade uygulaması, 4857 sayılı İş Yasası ve 5953 sayılı Basın İş Kanunu‘na tabi iş güvencesi kapsamındaki çalışanlar için geçerli iken, diğer kanunlara tabi çalışanlar için düzenlenmemiştir. Fakat, İş Kanunu dışındaki kanunlara tabi işçiler toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmelerine eklenecek hükümler ile işe iade hakkı kazanabilir. İşe iade hakkı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde geçerlidir.
✍️ Farklı kanunlara tabi çalışanların tazminat haklarına dair detaylı bilgi için “Tüm Tazminat Kuralları” özet tablomuzu ve “Tazminat Dönemi: Kıdem, İhbar ve Daha Bi Sürü Şey“ yazımızı inceleyebilir; işten ayrılış ile ilgili diğer detaylar için ise “Böyle Mi Bitecekti: İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ile İlgili Hükümler” yazımıza göz atabilirsiniz. Ayrıca; işe iade davları, işe iade tazminatı ve boşta geçen süre ücreti hakkında önemli yargı kararlarına “Yargı Dağıtılıyor: İşe İade Davaları” bölümümüzden ulaşabilirsiniz.
